Hành trình tuần hoàn nhựa 2026 vừa được khởi động tại TP.HCM, hướng tới tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng đổi mới sáng tạo. Chương trình tập trung vào hai hướng chính là nâng cao hiệu quả phân loại chất thải tại nguồn và tìm kiếm các giải pháp mới cho hoạt động thu gom, tái chế nhựa.
Sự kiện do Unilever Việt Nam phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM và Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM tổ chức. Tại đây, các bên ký kết hợp tác nhằm xây dựng kế hoạch phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn, nghiên cứu thí điểm và từng bước nhân rộng mô hình Trạm thu hồi vật liệu tái chế (MRF) tại khu dân cư, chợ, trường học và những địa điểm phù hợp.
Theo định hướng chương trình, việc phân loại rác không chỉ dừng ở khâu vận động người dân bỏ đúng loại chất thải. Vật liệu sau phân loại cần được thu gom, tiếp nhận và chuyển tới các đơn vị tái chế phù hợp. Nếu những công đoạn phía sau không được tổ chức đồng bộ, hiệu quả phân loại tại nguồn sẽ khó duy trì và lượng vật liệu có khả năng tái chế vẫn có nguy cơ bị thất thoát.
Vì vậy, mô hình MRF được xem là một mắt xích quan trọng trong việc hình thành chuỗi thu hồi vật liệu. Bên cạnh xây dựng các điểm tiếp nhận, chương trình còn chú trọng truyền thông và giáo dục cộng đồng, qua đó đưa việc phân loại chất thải trở thành thói quen trong sinh hoạt hàng ngày. Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò hướng dẫn, theo dõi; Hội Liên hiệp Phụ nữ TP.HCM hỗ trợ đưa hoạt động vào cộng đồng; trong khi Unilever đóng góp kinh nghiệm về hành vi người tiêu dùng và các sáng kiến thu gom, tái chế.
Một mô hình đang được triển khai tại phường Tân Mỹ cho thấy hiệu quả bước đầu của cách tiếp cận này. MRF tại địa phương được thực hiện với sự phối hợp của UBND phường Tân Mỹ, Unilever Việt Nam và Công ty Cổ phần Công nghệ GRAC. Vật liệu do người dân mang tới được cân, phân loại theo từng nhóm và lưu trữ trước khi chuyển đến các đơn vị tái chế. Dữ liệu tiếp nhận cũng được số hóa để người dân theo dõi.
Sau hơn 3 tháng, trạm đã thu hồi hơn 5,5 tấn vật liệu tái chế với hơn 700 lượt người tham gia. Không chỉ phục vụ hoạt động thu hồi, MRF còn trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng, nơi trẻ em được tiếp cận các hoạt động giáo dục về môi trường và tái chế.
Đáng chú ý, GRAC từng là một trong những startup được vinh danh tại Cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa – PCIC 2024”. Sau cuộc thi, giải pháp được kết nối với doanh nghiệp và địa phương để thử nghiệm tại Tân Mỹ. Đây được xem là ví dụ cho hướng đưa các sáng kiến từ cuộc thi ra môi trường vận hành thực tế, qua đó tiếp tục hoàn thiện trước khi nhân rộng.
Cũng trong khuôn khổ sự kiện, Cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2026” (PCIC 2026) chính thức mở cổng đăng ký. Chương trình tìm kiếm các giải pháp liên quan đến thiết kế bao bì, vật liệu thay thế, công nghệ tái chế, phân loại – thu gom, mô hình kinh doanh tuần hoàn, giảm rác thải nhựa và tiêu dùng bền vững.
So với mùa giải trước, PCIC 2026 mở rộng đối tượng tham gia, không chỉ hướng tới startup, trường đại học và tổ chức khoa học – công nghệ mà còn khuyến khích các nhóm R&D và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Đây là lực lượng trực tiếp xử lý những bài toán về nguyên liệu, chất lượng, dây chuyền sản xuất, nguồn cung và chi phí.
Một điểm đáng chú ý khác là các giải pháp tiềm năng sẽ có cơ hội được kết nối với doanh nghiệp có nhu cầu ứng dụng, chuyên gia kỹ thuật, đơn vị thu gom – tái chế, đối tác trong chuỗi giá trị và nhà đầu tư. Mục tiêu là giúp ý tưởng không dừng lại ở giải thưởng mà có thể tiếp tục được thử nghiệm, hoàn thiện và tiến tới ứng dụng.
Mùa giải 2024 từng thu hút hơn 350 dự án, ý tưởng và doanh nghiệp, kết nối hơn 500 cá nhân, tổ chức cùng 42 chuyên gia. Chương trình ghi nhận 48 ý tưởng đổi mới sáng tạo và 47 giải pháp triển vọng, tạo nền tảng để mở rộng mạng lưới hợp tác trong lĩnh vực tuần hoàn nhựa.
Theo ông Vũ Đình Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường, kinh tế tuần hoàn cần sự tham gia của nhiều chủ thể, từ Nhà nước, giới khoa học đến doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo. Khi các nguồn lực được kết nối, những ý tưởng có tiềm năng mới có thể vượt qua giai đoạn thử nghiệm để tạo ra giá trị thực tế cho môi trường và nền kinh tế.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam, cho rằng Việt Nam đã có bước tiến trên thị trường tái chế nhưng vẫn còn lượng lớn vật liệu sau sử dụng chưa được khai thác hiệu quả. Do đó, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần tiếp tục được phát huy để nâng cao hiệu quả phân loại, thu gom, tái chế và tạo nguồn cung vật liệu tái chế ổn định.
Việc triển khai đồng thời hệ thống phân loại tại nguồn và cuộc thi tìm kiếm giải pháp mới cho thấy kinh tế tuần hoàn nhựa đang được tiếp cận theo hướng toàn chuỗi. Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy EPR và Kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn đến năm 2035, việc kết nối chính sách, công nghệ, doanh nghiệp và cộng đồng được kỳ vọng giúp các sáng kiến xanh tiến gần hơn tới ứng dụng thực tế và khả năng nhân rộng.
Ngọc Thương
