TPHCM đặt mục tiêu xây dựng thành phố không ma túy vào năm 2030, trong đó ngành y tế được xác định giữ vai trò quan trọng từ phòng ngừa, phát hiện, điều trị đến hỗ trợ phục hồi. Tại hội nghị triển khai mô hình “Bệnh viện không ma túy” chiều 24/9, các chuyên gia và lực lượng chức năng lưu ý môi trường bệnh viện cũng có thể đối mặt với nguy cơ bị lợi dụng nếu công tác quản lý thuốc, chất gây nghiện và các chất thuộc diện kiểm soát đặc biệt không được thực hiện chặt chẽ.
Theo đại diện Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Công an TPHCM, tình hình tội phạm ma túy trên địa bàn vẫn diễn biến phức tạp. Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã xử lý nhiều vụ việc liên quan đến ma túy, khởi tố hơn 2.754 bị can và khoảng 8.160 trường hợp có liên quan đến các hoạt động phạm tội về ma túy. Đáng chú ý, khoảng 44 bị can trong số này là cán bộ, công chức, viên chức thuộc các cơ quan, ban ngành, đoàn thể.
Đại diện Công an TPHCM nhấn mạnh những con số trên cho thấy ma túy không loại trừ bất kỳ môi trường hay nhóm đối tượng nào. Ngành y tế cũng không nằm ngoài nguy cơ này. Cùng với việc nâng cao nhận thức cho cán bộ, nhân viên, các bệnh viện phải đặc biệt chú trọng quản lý thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, tiền chất và những loại thuốc, hóa chất thuộc diện kiểm soát đặc biệt.
Đây là nhóm vật tư, thuốc có yêu cầu quản lý nghiêm ngặt từ khâu nhập khẩu, xuất khẩu, bảo quản, sử dụng, cấp phát đến kiểm kê. Chỉ một mắt xích thiếu chặt chẽ cũng có thể tạo ra nguy cơ bị lợi dụng hoặc dẫn đến vi phạm quy định pháp luật.
Theo đại diện Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh không chỉ trong trường hợp cố ý mà còn đối với những vi phạm xuất phát từ sự chủ quan, thiếu trách nhiệm hoặc cẩu thả trong quản lý. Vì vậy, cán bộ y tế cần hiểu rõ ranh giới giữa hoạt động chuyên môn hợp pháp với những hành vi có thể cấu thành vi phạm pháp luật liên quan đến ma túy.
Một vụ việc từng xảy ra tại Bệnh viện Tâm thần Trung ương 1 vào năm 2020 được dẫn lại như một cảnh báo. Một đối tượng đã lôi kéo trưởng khoa và một số nhân viên của bệnh viện tham gia vào hoạt động tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy. Vụ án cho thấy tội phạm ma túy có thể tìm cách lợi dụng những môi trường đặc thù, trong đó có cơ sở y tế, để thực hiện hành vi phạm pháp.
Bên cạnh nguy cơ từ thuốc và chất được kiểm soát đặc biệt, các bệnh viện cũng cần lưu ý nguy cơ tổ chức, chứa chấp hoặc tạo điều kiện cho việc sử dụng trái phép chất ma túy tại nơi thuộc quyền quản lý. Đại diện công an cảnh báo trách nhiệm pháp lý không chỉ đặt ra đối với người trực tiếp sử dụng hoặc mua bán ma túy mà trong một số trường hợp còn liên quan đến người biết hành vi vi phạm nhưng vẫn để xảy ra tại địa điểm do mình quản lý.
Do đó, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cán bộ, nhân viên y tế cần chủ động báo cho công an phường, xã hoặc lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy để được phối hợp xử lý. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp ngăn chặn một vụ việc cụ thể mà còn hạn chế nguy cơ hình thành các điểm phức tạp về ma túy trong bệnh viện và khu dân cư.
Từ góc độ ngành y tế, xây dựng “Bệnh viện không ma túy” không chỉ dừng ở các hoạt động tuyên truyền hay việc ký cam kết. Đại diện lãnh đạo Sở Y tế TPHCM cho rằng việc đánh giá mô hình phải dựa vào kết quả thực chất, khả năng phát hiện và xử lý nguy cơ, cũng như mức độ khắc phục những tồn tại trong môi trường bệnh viện.
Theo đó, số buổi tuyên truyền, số người tham gia hay số bản cam kết chỉ nên được xem là những chỉ số tham khảo. Quan trọng hơn là bệnh viện có nhận diện được nguy cơ hay không, có cơ chế tiếp nhận và xử lý thông tin hay không, có khắc phục được những điểm yếu trong quản lý thuốc và xây dựng được môi trường làm việc an toàn hay không.
Đặc biệt, các đơn vị cần báo cáo trung thực những vụ việc phát sinh. Việc chủ động phát hiện, báo cáo và xử lý sai phạm cần được nhìn nhận dựa trên toàn bộ quá trình và kết quả khắc phục, thay vì vì thành tích mà che giấu vi phạm hoặc bỏ qua nguy cơ.
Mục tiêu xây dựng TPHCM không ma túy vào năm 2030 đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Với ngành y tế, nhiệm vụ này có tính đặc thù bởi bệnh viện vừa là nơi điều trị cho người sử dụng chất ma túy, vừa phải bảo đảm thuốc và các chất kiểm soát đặc biệt được quản lý đúng quy định, đồng thời duy trì môi trường an toàn cho người bệnh và nhân viên.
Từ mô hình thí điểm, ngành y tế sẽ tiếp tục tổng hợp kinh nghiệm để hoàn thiện phương thức triển khai và từng bước nhân rộng phù hợp với điều kiện từng bệnh viện. Cùng với sự phối hợp của Công an TPHCM, cấp ủy và chính quyền địa phương, mỗi khoa, phòng và mỗi cán bộ, nhân viên y tế được kỳ vọng trở thành một mắt xích trong hệ thống phòng ngừa.
Xây dựng “Bệnh viện không ma túy”, vì thế, không chỉ là một chương trình của ngành y tế mà còn là quá trình hình thành văn hóa chủ động phòng ngừa. Khi nguy cơ được nhận diện sớm, thông tin được báo cáo trung thực và các quy trình quản lý được thực hiện nghiêm túc, mục tiêu xây dựng môi trường bệnh viện an toàn sẽ có nền tảng bền vững hơn.
Ngọc Thương
