Việc đưa trí tuệ nhân tạo vào trường học đang mở ra nhiều khả năng mới cho dạy và học, nhưng Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu công nghệ phải phục vụ mục tiêu giáo dục, thay vì chạy theo số lượng phần mềm hay tài khoản được triển khai.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang ngày càng hiện diện trong lớp học, từ hỗ trợ giáo viên xây dựng học liệu, ra đề, chấm bài đến giúp học sinh tự học và cá nhân hóa quá trình tiếp thu kiến thức. Tuy nhiên, theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, giá trị của AI trong giáo dục cần được đánh giá bằng kết quả thực tế mà công nghệ mang lại cho người học và nhà trường.
Tại hội thảo “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục – từ nhận thức đến hành động” diễn ra ngày 18/9 tại TP.HCM, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng nhấn mạnh AI phải bắt đầu từ bài toán giáo dục, không phải từ việc lựa chọn một công cụ công nghệ.
Theo đó, việc ứng dụng AI cần hướng đến những mục tiêu cụ thể như hỗ trợ học sinh còn gặp khó khăn, giảm áp lực công việc hành chính cho giáo viên, nâng cao chất lượng học liệu và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý giáo dục. Thành công không nên được đo bằng số lượng tài khoản được tạo hay phần mềm được đưa vào sử dụng, mà bằng hiệu quả giáo dục thực tế.
Một yêu cầu khác được đặt ra là AI không thể thay thế vai trò chuyên môn của nhà giáo. Công nghệ có thể đưa ra gợi ý, hỗ trợ phân tích hoặc soạn thảo nội dung, nhưng giáo viên vẫn phải kiểm chứng thông tin, đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm cuối cùng. Đặc biệt, AI không được tự mình quyết định những vấn đề liên quan đến đánh giá hay quyền lợi của người học.
Trước khi đưa vào trường học, các hệ thống AI cũng cần được đánh giá về độ chính xác, an toàn dữ liệu, khả năng tích hợp với hệ thống hiện có và mức độ phù hợp với yêu cầu sư phạm. Những giải pháp chưa đáp ứng tiêu chuẩn cần được hoàn thiện trước khi triển khai rộng rãi.
Tại TP.HCM, nơi có khoảng 2,6 triệu học sinh, AI được kỳ vọng hỗ trợ giải bài toán cá nhân hóa việc học. Đại diện Sở GD&ĐT TP.HCM cho biết ngành giáo dục thành phố đang xây dựng các cơ chế liên quan đến dữ liệu tập trung, chuẩn hóa dữ liệu, định danh học liệu số và tiêu chuẩn công nhận trường học số.
Thành phố cũng dự kiến tổ chức tập huấn để giáo viên làm chủ các công cụ AI, từng bước biến công nghệ thành trợ lý trong công việc. Một số trường đủ điều kiện có thể được lựa chọn để thí điểm trước khi đánh giá, điều chỉnh và xem xét nhân rộng.
Ở góc độ nghiên cứu, một số nhóm chuyên gia đã phát triển nền tảng AI hỗ trợ học sinh tự học tại nhà. Công cụ có thể đóng vai trò như một “gia sư thông minh”, giải đáp câu hỏi, hướng dẫn từng bước, xây dựng lộ trình học tập và hỗ trợ học sinh bù đắp những phần kiến thức còn thiếu. Với giáo viên, AI có thể hỗ trợ ra đề, chấm bài, quản lý lớp và theo dõi tiến độ học tập.
Tuy nhiên, cùng với cơ hội, AI cũng đặt ra yêu cầu về làm chủ công nghệ và dữ liệu. Các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần chú trọng phát triển mô hình ngôn ngữ phù hợp với tiếng Việt, xây dựng nguồn dữ liệu sạch, bảo đảm chủ quyền dữ liệu và đầu tư hạ tầng lưu trữ trong nước.
Khi AI ngày càng trở thành một phần của hoạt động giáo dục, câu hỏi quan trọng không còn chỉ là trường học có sử dụng công nghệ hay không, mà là công nghệ đó có thực sự giúp giáo viên dạy tốt hơn, học sinh tiến bộ hơn và nhà quản lý đưa ra quyết định chính xác hơn hay không. Đây cũng là tiêu chí để việc ứng dụng AI chuyển từ phong trào sang giá trị thực chất.
Phương Thảo
